Sovyet sistemindeki a??lamayan bunal?m ve SSCB lideri Gorbaçov’un, mevcut
t?kan?kl??? gidermek için, perestroyka (yeniden yap?lanma) ve glasnost
(aç?kl?k) ad?n? verdi?i reform çal??malar?n? uygulamaya koymas?, Sovyetler Birli?i
Komünist Partisi’nin ülkedeki politik üstünlü?ünü kaybetmesine ve sosyalist
de?erlerin sorgulanmas?na yol açt?.
Ülkeyi uzun y?llar bir arada tutan sosyalist de?erlerin yarg?lan?r olmas?
milliyetçi ak?mlar?n önünü açt?, otonom cumhuriyetlerde ba??ms?zl?k yönünde
k?p?rdanmalar hissedildi.
Merkezî otoritenin eski gücünü kaybetmesi, ordu, polis ve SSCB Devlet Güvenlik
Komitesi (gizli servis) KGB’nin halk üzerindeki korkutucu etkisini bir nebze
olsun azaltt?, SSCB’ye ba?l? devlet ve topluluklardaki ayr?l?kç? ak?mlar
giderek güç kazanmaya ba?lad?.
SSCB’nin çökmekte oldu?unu gören her federe devlet ve etnik topluluk, kendi
ba??na buyruk hareket etmek istiyordu.

?lk harekete geçen devlet Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti oldu. ABD ve
Avrupa Ermeni lobilerinden yard?m alan Ermenistan Parlamentosunu milliyetçiler
yönetiyordu. Milli Savunma Bakanl??? olu?turulmu?, Ermeni ordusu kurulmu?, yurt
içinden ve d???ndan Ermeni milisler orduya kat?lm??, ABD ve Avrupa’dan al?nan
a??r silahlarla e?itim gören Ermeni güçler, muazzam bir ordu haline geldikten
sonra, Azerbaycan’a ba?l? bir Türk yurdu olan Karaba?’a sald?rm??t?.
K?z?l Ordu’daki çözülmeden yararlanan Ermeni subaylar ve askerler, a??r
silahlarla birlikte, yeni kurulan Ermeni ordusuna kat?lm??t?.
Ermeni ordusunun sava? helikopterleri bile vard?.
Ermeni güçleri içinde PKK militanlar? da vard?.

We Will Write a Custom Essay Specifically
For You For Only $13.90/page!


order now

Ermeni ordusunun, Karaba?’da katliama ba?lamas?, ülkedeki az?nl?klar?n kontrolünde
olan Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti yöneticilerinin ve Azerbaycan KGB’sinin umurunda
olmad?.

Ülkenin as?l sahibi olan ve geçmi?te defalarca Ermeni katliam?na maruz kalm??
olan Türkler ise endi?eliydi.

Azerbaycan KGB’si Türk milliyetçilerini s?k? ?ekilde takip ediyor, göz
açt?rm?yordu.
Bas?n yay?n organlar? KGB denetimindeydi. Karaba?’daki vilâyet, kaza ve köyler
birer birer Ermenilerin eline geçiyor ama ne gazetelerde ne radyolarda ne de
televizyonlarda bu durumdan bahseden haberler yay?nlanm?yordu.
Bütün gazeteler devlet matbaas?nda bas?l?yor, kâ??d? devlet veriyor, da??t?m?
da devlet yap?yordu.
Ülkede yay?mlanan gazete, televizyon ve radyolara bak?l?rsa, Karaba?’da herhangi
bir olumsuz hadise yoktu.
Ermeni sald?r?lar?ndan bahseden birkaç yerel gazete ve dergi sansürlenmi?,
yay?mc?lar?, rejim kar??tl??? ve ihtilâl te?ebbüsüyle KGB taraf?ndan tutuklan?p,
yarg?lanarak hapse at?lm??t?.

Ermeni sald?r?lar?ndan can?n? kurtarabilen Karaba? Türkleri, mülteci olarak
yollara dü?mü?tü. Bir yolunu bulabilenler, s???nabilecekleri akrabalar?n?n
bulundu?u köylere ve kasabalara yerle?ti. Kendilerini güvende hissetmeyen on
binlerce mültecinin önemli bir k?sm? ba?kent Bakü’ye kadar ilerledi.
S???nacak yer bulamayan göçmenlerin konaklamas? için ba?kent Bakü civar?nda
çad?rlar kuruldu.
Ermeni sald?r?lar? ve Karaba? göçmenlerinin durumu, Azerbaycan Türklerini tam
anlam?yla uykudan uyand?rd?.
Birinci Dünya Sava?? y?llar?nda binlerce Azerbaycan Türk’ünün ölümüne yol açan
Ermeni terörünün yeniden hortlad???n?, Karaba?’da ya?ayan soyda?lar?n?n, Ermeni
milisler taraf?ndan katledildi?ini ö?renen Bakü Türkleri, Karaba?’dan kaçarak
peri?an bir durumda mülteci olarak yollara dü?en soyda?lar?n?n içler ac?s?
hâline ?ahit olunca, infiale kap?ld?.
Azerbaycan Türk milliyetçilerinden Ebulfez Aliyev (Elçibey), Karaba?’da meydana
gelen olaylar? halka duyurmak amac?yla mitingler düzenliyordu.
Elçibey, a??r silahlarla donat?lan Ermeni milislerin Karaba?’daki savunmas?z
sivil Türklere sald?rd???n?, Türk topraklar?n? ele geçirerek, soyk?r?m
yapt???n?, kimsenin Ermenilere “dur” demedi?ini, vatan savunmas? için vakit
geçirmeden bir araya gelmelerinin ?art oldu?unu, aksi hâlde Azerbaycan
topraklar?n?n tamam?n?n Ermeniler taraf?ndan tamamen i?gal edilece?ini
anlat?yordu.
Tabiî, bu arada sivil giyimli KGB mensuplar? taraf?ndan tehdit ediliyor, dayak
yiyor, gözalt?na al?n?yor ama y?lg?nl?k göstermiyordu.

Elçibey liderli?indeki Azerbaycan Halk Cephesi, 16 A?ustos 1989 günü,
Karaba?’da ya?anan Ermeni sald?r?lar?na dikkat çekmek amac?yla ülke çap?nda
genel grev ilân etti. Ba?ar? ile sonuçlanan genel grevi, bir haftal?k i?
b?rakma eylemi izledi.
Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti yönetimi, 5 Ekim 1989 tarihinde,
Azerbaycan Halk Cephesi’ni resmen tan?mak zorunda kald?. Ayn? y?l, SSCB
yönetimi de Azerbaycan Halk Cephesi’ni siyasî bir kurulu? olarak tan?d???n?
bildirdi.
25 Aral?k 1989 tarihinde, Azerbaycan Halk Cephesi’nin yay?n organ? olan
“Azadl?k” (özgürlük) gazetesi yay?n hayat?na ba?lad?.
SSCB ve Azerbaycan SSC taraf?ndan me?ru bir siyasî hareket olarak tan?mas?na
ra?men, Azerbaycan Halk Cephesi üzerindeki KGB bask?s? artarak devam ediyor,
Cephe yöneticileri çe?itli bahaneler uydurularak tutuklan?yordu. Azerbaycan
Halk Cephesi taraf?ndan yay?mlanmaya ba?lanan “Azadl?k” gazetesi de çok
geçmeden kapat?ld?.

Bu günlerde, Sovyetler Birli?i’nin y?k?lmak üzere oldu?unu âdeta teyit eden,
önemli bir geli?me ya?and?.
Do?u ve Bat? Almanya’y? ortadan ikiye bölen ve “utanç duvar?” ad?yla
bilinen Berlin Duvar?, 9 Kas?m 1989 tarihinde, y?k?ld?. Do?u Almanya
yönetiminin, isteyen vatanda?lar?n Bat?’ya geçebilece?ini aç?klamas?yla, iki
Almanya’n?n birle?ebilece?i umudu do?du.
Berlin duvar?n?n y?k?lmas? ile Sovyetler Birli?i’ni tasvir eden me?hur “demir
perde” sözü de tarihe kar??t?.
Ülkeleri do?u ve bat? olarak ikiye bölünmü? olan Almanlar, yak?n gelecekte birle?ebilme
heyecan? ya??yordu.

Ayn? heyecan Azerbaycan Türkleri için de geçerliydi. Zira, Berlin duvar? sadece
Almanya’y? de?il, sosyalist ülkelerle Bat? dünyas?n? da birbirinden ay?r?yordu.
Duvar y?k?ld???na göre sosyalist sistem son bulmu?, ba??ms?z Azerbaycan’?n önünde
hiçbir engel kalmam??t?.

Berlin duvar?n?n y?k?ld??? haberi, Almanya’dan Azerbaycan Türkçesinde yay?n
yapan radyolar taraf?ndan bildirilince, ba?kent Bakü’de yer yerinden oynad?.
Azerbaycan KGB’sinin engellemesine ra?men, sokaklara dökülen Türkler, “azadl?k”
sloganlar? atarak, co?kulu gösteriler tertipledi.

SSCB’nin
sars?lmas?, Azerbaycan Halk Cephesi’nin giderek güç kazanmas?, Elçibey’in bir
i?areti ile kitleleri soka?a dökebilmesi, ülke idaresinin elinden kayd???n?
gören Moskova yanl?s? Azerbaycan yönetimini, Azerbaycan topraklar?nda ya?ayan
az?nl?klar? ve Azerbaycan KGB’sini korkutuyordu. Ülke, milliyetçilerin eline
geçerse kendilerine ne olacakt?, nereye gideceklerdi?

Elçibey liderli?indeki Azerbaycan Halk Cephesi taraf?ndan, kas?m ve aral?k
aylar? boyunca, Bakü’de düzenlenen bir dizi mitingle, Karaba?’daki Ermeni
sald?r?lar? protesto edildi.

Azerbaycan
Halk Cephesi Lideri Ebulfez Elçibey, ba??ms?zl?k taleplerini art?k aç?kça dile
getirmeye ba?lam??t?.
Bakü’de düzenlenen her miting bir öncekinden daha kalabal?k oluyor, Azerbaycan
Türkleri, Halk Cephesi etraf?nda s?k? s?k?ya kenetleniyordu.

Mitinglerde
yap?lan konu?malarda, Karaba? Türklerinin silâhl? Ermeniler taraf?ndan vah?ice
katledilmesine kar?? ç?k?lmamas? ele?tiriliyor, Azerbaycan Sovyet Sosyalist
Cumhuriyeti ve Moskova yönetimi, Ermeni soyk?r?m?n? engellemek üzere göreve
davet ediliyordu.

Bakü’de
düzenlenen kalabal?k mitinglere ra?men, ne Azerbaycan SSC ne de Moskova,
Ermenilere engel olmak için ad?m atmad?.

Art?k,
Azerbaycan Türkleri için takip edilecek bir tek ç?kar yol kalm??t?; bir an
evvel iktidar? ele geçirmek ve ba??ms?z Azerbaycan’? ilân ederek, millî ordu
olu?turup, sald?rgan Ermenileri vatan topraklar?ndan atmak.

Bu strateji
Elçibey liderli?indeki Halk Cephesi öncülü?ünde gerçekle?tirilecekti.

Elçibey sadece Azerbaycan Türklerinin de?il, ?ran Türklerinin de ba??ms?z
olmas?n?, onlar?n da anavatana kat?lmas?n? istiyordu.
Yan?nda binlerce Azerbaycan Halk Cephesi üyesi oldu?u hâlde, 30 Aral?k 1989
tarihinde, ?ran s?n?r?na yürüyen Elçibey, ?ran’?n Azerbaycan eyaleti s?n?r?nda
toplanan binlerce Türk taraf?ndan sevgi gösterileri ile kar??land?. ?ran ve
Azerbaycan taraf?ndan on binlerce Türk “Ya?as?n Tebriz – Bakü – Ankara”
sloganlar? atarak, s?n?rdaki dikenli telleri söküp kucakla?t?lar.
S?n?rda görevli K?z?l Ordu ve ?ran askerleri duruma müdahale edemedi.

Karaba?’? tamamen ele geçirmek isteyen silâhl? Ermeni milisler bir saniye olsun
bo? durmuyor, art arda katliam düzenliyordu.
Ermeni mezaliminin durdurulmamas?, Bakü ve Moskova yönetimlerinin olaylara
seyirci kalmas? Azerbaycan Türklerinin reaksiyonunu iyice yükseltti. Azerbaycan
Halk Cephesi taraf?ndan, 13 Ocak 1990 tarihinde, ba?kent Bakü’de düzenlenen
Ermenistan’? protesto mitinginden sonra, galeyana gelen baz? milliyetçi
gençler, ?ehirdeki Ermeni mahallelerine sald?r? düzenledi. Meydana gelen
olaylarda 60 Ermeni hayat?n? kaybetti.
Azerbaycan’?n ba?kenti Bakü’de ya?anan hadiseler Ermenistan’da duyulunca, bu
kez de, Ermenistan topraklar?nda ya?ayan Türklere, Ermeniler taraf?ndan
sald?r?lar düzenlendi.

?iddet olaylar?n?n yayg?nla?mas? üzerine, iki milletin art?k bir arada ya?amas?
imkâns?z hale geldi. Ermenistan’da ya?ayan 160 bin Türk Azerbaycan’a;
Azerbaycan’da ya?ayan 180 bin Ermeni Ermenistan’a kaçmak zorunda kald?.
Ülkede özel mülkiyet olmad???ndan özel araç yoktu, uçak ve otobüs seferleri de
yoktu, sadece tren seferleri vard?. Yüzbinlerce Türk ve Ermeni trenlere
dolu?tu, yer bulamayanlar?n baz?s? binek hayvan? ile baz?s? yayan olarak
yollara dü?üp, evini bark?n? terk etti.
Ya?anan kitlesel göçün ard?ndan, iki ülkenin demografik yap?s? ciddi anlamda
de?i?ti.

Karaba?’daki Ermeni sald?r?lar? 1988 ve 1989 y?llar? boyunca aral?ks?z olarak
devam etti. Bu süre içerisinde ne SSCB ne de Azerbaycan SSC, Ermenilere
herhangi bir müdahalede bulunmad?.

??gal
ettikleri araziyi sürekli olarak geni?leten Ermeni milisler, bir sene
içerisinde yüzlerce Türk’ü katletti. Yaralanan, esir al?nan ve da?lara kaçan
Türklerin tam say?s? ve ak?betleri hiçbir zaman ö?renilemedi.

Moskova ve Bakü yönetimlerinin sald?r?lara kay?ts?z kalmas? Ermenileri daha da
cesaretlendiriyordu.

Vatan topraklar?n?n ellerinden kay?p gitmesine raz? olmayan Azerbaycan
Türkleri, özgür dünyan?n dikkatini Karaba?’da ya?anan Ermeni mezalimine çekmek,
Karaba?’?n Ermeni i?galini asla tan?mayacaklar?n? Moskova’ya duyurmak, Azerbaycan
SSC yönetimini sald?rgan Ermenilere kar?? harekete geçirmek amac?yla,
Azerbaycan Halk Cephesi öncülü?ünde, ba?kent Bakü’nün merkezindeki Lenin
meydan?nda büyük bir miting organize etti.

Azerbaycan
Halk Cephesi’nin ça?r?s?yla, Lenin meydan?n? toplanan bir milyonu a?k?n
Azerbaycan Türk’ü, Karaba?’da soyk?r?m yapan Ermenileri, katliama mani olmayan
Sovyetler Birli?i’nin Ermeni yanl?s? tutumunu, Ermeni mezalimine “dur” demeyen
Azerbaycan Devleti’ni telin etti.

Bakü’yü terk
etmemi? olan Ermenilere ve Ruslara, protesto mitingleri sonras?nda sald?r?lar
düzenlenmesinden endi?e eden Moskova yönetimi, Azerbaycan’da ya?anmas? muhtemel
iç çat??man?n, Sovyetler Birli?i’nin di?er bölgelerinde k?p?rdanmaya ba?layan
milliyetçi – ayr?l?kç? gruplar? daha da cesaretlendirmesinden çekiniyordu.

Bakü’de
düzenlenen protesto gösterilerinin ard?nda Azerbaycan’?n ba??ms?zl?k
isteklerinin de yatt???n?n fark?nda olan SSCB Yüksek Sovyeti, 15 Ocak 1990
tarihinde, ba?kent Moskova’da bir toplant? yaparak, Bakü’deki göstericileri
?iddetle ezerek, asayi?i sa?lamay? kararla?t?rd?.

Bu sayede,
di?er otonom cumhuriyetlerdeki ayr?l?kç? hareketlere de gözda?? verilecekti.

Yüksek
Sovyet, ba?kent Bakü’deki ?iddet hareketlerini önlemek üzere, K?z?l Ordu
birliklerini gönderme karar? ald?.
Afganistan’dan dönen muharip K?z?l Ordu birliklerin bir k?sm?, asayi?i sa?lamak
amac?yla, Bakü’ye sevk edildi.

Müslüman Afgan mücahitleri ile muharebe etmek üzere olu?turulan bu K?z?l Ordu
kuvvetlerinin tamam? H?ristiyan askerlerden seçilmi?ti. Y?llarca Afgan mücahitlere
kar?? sava?an bu birliklerdeki askerler, Müslümanlara kar?? kin ve nefretle
dolmu?tu.

Afganistan sava?? sona erince bu kuvvetler geri çekilmi?, ülkedeki çe?itli
askerî üslerde konu?land?r?lm??t?. K?z?l Ordu’nun Kafkasya’daki en büyük askerî
üssü Azerbaycan’dayd?. Afganistan’dan dönen askerlerin büyük bölümü buradaki
askerî üsse gönderilmi?ti.

Azerbaycan’daki
askerî üste bulunan K?z?l Ordu birliklerinden seçilen 11.600 asker Bakü’ye sevk
edildi. Bu kuvvetlerin büyük bölümünü komandolar ve z?rhl? motorize birlikler
olu?turuyordu. Bakü’deki askerî garnizonlarda da 6 bin civar?nda K?z?l Ordu
askeri vard?.

Ocak ay?n?n 19’unu 20’ye ba?layan gece yar?s?, karadan ve Hazar denizinden
z?rhl? araçlarla Bakü’ye giren K?z?l Ordu birliklerinin içinde çok say?da Ermeni
asker de bulunuyordu.

Ba??ms?zl?k beklentisi içerisindeki Azerbaycan Türkleri, 1918 y?l?nda Mehmet
Emin Resulzade öncülü?ünde kurulan Demokratik Azerbaycan Cumhuriyeti’nin, 27
Nisan 1920 tarihinde, K?z?l Ordu askerleri taraf?ndan yok edilmesi gibi, 70 y?l
sonra, bir kez daha K?z?l Ordu taraf?ndan i?gal edilmeyi içine sindiremedi.
K?z?l Ordu’nun ?ehre girdi?ini haber alan halk, gece yar?s? “azadl?k” nidalar?
ile Bakü sokaklar?na ve ?ehrin merkezi olan Lenin meydan?na dökülüp protestoya
ba?lad?.

Protestocular?
kar??s?nda gören K?z?l Ordu askerleri, Moskova’n?n emri uyar?nca derhâl ate? etmeye
ba?lad?. Soka?a ç?kan kim varsa K?z?l Ordu askerleri taraf?ndan katledildi.
Sald?r?larda 143 Türk hayat?n? kaybetti. Ölenlerin ço?u, tank paletleri alt?nda
ezilmi?ti. Aralar?nda kad?n ve çocuklar?n da oldu?u 744 ki?i yaraland?. Meydana
gelen olaylarda, ço?u Azerbaycan Halk Cephesi üyesi, 841 ki?i tutukland?.

K?z?l Ordu’nun düzenledi?i katliam Azerbaycan Türklerini derinden etkiledi.
Ba??ms?z Azerbaycan için sadece bir ad?m kalm??ken bütün umutlar K?z?l Ordu’nun
tank paletleri alt?nda ezilmi?ti.

Fakat, Azerbaycan Türkleri yine de pes etmedi.
Katliamda öldürülenler için, 22 Ocak tarihinde, düzenlenen cenaze merasimine
bir milyonu a?k?n ki?inin kat?lmas?, Sovyetlere kar?? direni?in büyük halk deste?ine
sahip oldu?unu gösterdi.
Bakü katliam?nda hayat?n? kaybeden soyda?lar?n?n cenazesini omuzlar?na alan bir
milyon a?k?n insan, gözya?lar? içinde, büyük bir metanetle yürüyerek, ?ehitler
H?yaban?’na defnetti.

Bakü’de ola?anüstü
hâl uygulamas? devam ediyordu.
Azerbaycan genelinde protesto gösterileri ve grevler yasakland?. ?üpheli
görülen ki?ilerin mahkemeye ç?kar?lmadan 30 gün süre ile tutuklanaca??
bildirildi.

K?z?l Ordu
birliklerinin uygulad??? ?iddet sona ermemi?ti. Azerbaycan SSC taraf?ndan
aç?klanan resmî rakamlara göre, 1990 y?l? Ocak ay? içinde Azerbaycan genelinde ölenlerin
say?s? iki yüzü a?t?.
?ehrin sokaklar?nda K?z?l Ordu askerleri devriye gezerken, KGB mensuplar?
yeniden ortaya ç?kt?. Azerbaycan Halk Cephesi ileri gelenlerinden 43 ki?i 24
Ocakta tevkif edildi.

Sovyetler Birli?inin da??lma sürecinde, ba??ms?zl?k talep eden onca devlet ve
topluluk aras?nda, sadece Azerbaycan Türklerine ?iddet uygulanmas?, gözden
kaç?r?lmamas? gereken önemli bir noktad?r.

Katliama sahne olan, Bakü ?ehrinin merkezindeki Lenin meydan?n?n ismi
Azerbaycan’?n ba??ms?zl???n? kazanmas?ndan sonra “Azadl?k” (özgürlük) meydan? olarak de?i?tirildi.

x

Hi!
I'm Cody!

Would you like to get a custom essay? How about receiving a customized one?

Check it out